नाक
— पञ्च विस्मृत
✍By Pancha Vismrit
म सानो छँदा छिमेकीले मेरो नाक हेरेर नाक राजा भन्थे रे । ठूलो भएपछि आमाले त्यो कुरा सुनाउनु भयो । र, एकदिन ऐनाअघि उभिएर आफ्नो नाकलाई खुब हेरेँ । मेरो नाक तलतिर अनौठोगरि फुकेको थियो भने माथितिर सुकेको थियो । र, बीचमा नराम्ररी भाँच्चिएको थियो । सिधा हेर्दा मेरै बारीमा फलेको खराने रङ्गको बैगुन जस्तो देखिन्थ्यो मेरो नाक । अझ त्यसको पीँधमा किराले खाएर दुईटा दुलो परेको जस्तो ! वास्तवमै आफ्नो त्यस्तो सुन्दर नाक देखेर दङ्गदास भएँ । हो, वास्तवमा नाक राजा यस्तै नाक भएको मान्छेलाई भन्नु पर्छ, मनमनै नाकको बारेमा धारणा बनाएँ । मेरो परिवारमा मै एक रहेछु– नाक राजा ।
तर त्यो धारणा चाँडै नै उँधोमुन्टो भएर लड्यो– जब गाउँ छोडेर बजार निक्लेँ । त्यहाँ केही फरक प्रकारका नाकहरुको बजार लाग्दो रहेछ । नाकहरुको पनि विभिन्न आकार प्रकार र रङ्ग हुँदा रहेछन् । र, त्यो नाकमा भाषा, धर्म, संस्कृति र माटो टाँस्सिएर बस्दो रहेछ । वास्तवमा गाँठे ! मान्छेको नाक त चुच्चो, थेप्चो, कुभिण्डो जस्तो, घिरौला जस्तो, पकौडा जस्तो, मुला जस्तो, जस्तो पनि हुँदो रहेछ । हुँदाहुँदा संसारमा १४ खाले नाक पो हुन्छन् रे ! गुगल बाले भनेको ।
पहिले पहिले म अपरिचित मान्छेको आँखा पहिले हेर्थेँ, अब पहिले नाक र त्यसपछि मात्र आँखा हेर्ने थालेँ । एकदिन फर्केर मैले आफ्ना साथीहरुको लहरलाई हेरेँ । मेरा साथीहरु सबैको नाक मेरो जस्तो राजा टाइपकै नभएपनि मेरोसित धेरै हदसम्म मिल्दोजुल्दो रहेछ । हामीले एउटा समूह नै बनाएका रहेछौँ । मेरा अर्का साथीहरुको अर्कै समूह थियो । र, तिनका नाक केही फरक प्रकारका थिए । तिनको नाक पहाडको नागबेली जस्तो चुच्चो–चुच्चो परेको थियो । केही भिरालो भएपनि तिनको नाकमा एक प्रकारको आकर्षण थियो । किताबदेखि लिएर टिभी–रेडियोले पनि तिनकै नाकको महिमागान गाउँदो रहेछ । यसले मेरो मनमा इर्ष्या भाव जगाउन पुग्यो । र, मैले आफ्नो समूहका साथीलाई टाटा गरिदिएँ, र मिस्सिएँ उत्तै– आफ्नो नाक केही सप्रिन्छ कि भनेर । फोटोशपले बनाएजस्तो हो र नाक, सपार्ने ? मैले नबुझेको कुरा ! लामो भयो भनेर न काटेर फाल्न मिल्ने, न त छोटो भयो भनेर टाल्न, जोड्न नै मिल्ने नाक ! तर जेहोस् म जुन समूहमा भएपनि मेरो दिमागमा एउटै कुरा खेलेको थियो– नाक ।
गर्लफ्रेण्ड ब्वायफ्रेण्डको मायामा पनि यो ठूलै बाधा भएर आउँछ अरे भन्ने सुनेको हो । हरेक नराम्रो कुराहरु नाकमा ठोकिन आएको त मैले पनि कति देखेको हुँ, सुनेको हुँ । परिवारमा बुबाआमाले पनि चाहेका हुँदारहेछन् कि छोराछोरीले भविष्यमा आफ्नो घर–परिवारको नाक उच्च राखोस् । बैँशमा होस गुमाएर पनि नाकचाहिँ थाम्नू है भन्छन् । नाक काटिन हुन्न भन्छन् । गरिबले अर्काको दाँजोमा पुग्न नाक थाम्नु पर्छ भन्छन् । भनेपछि मीठो, नमीठो गन्ध सुँघ्न होस् चाहे इमान इज्जत थाम्न, नाकको ठूलो भूमिका हुने रहेछ । राजेश हमाल लामो नाक भएकै कारण हिरो र सुनिल थापा थेप्चो नाक भएकै कारण भिलेन भनेर भन्छन् मदन पुरस्कार बिजेता मुकारुङ । पृथ्वी नारायण शाहले किर्तीपुरमा तीन पल्ट युद्ध हारेको रिसमा नेवार समुदायको १७ धार्नी नाक–कान काटेको दाबी गर्छन् इतिहासकारहरु । नाकलाई नजिकबाट बुझेरै त होला पश्चिमतिर ‘रेड नोज डे’ भनेर नाक दिवश मनाइने गरेको । हरे ! यत्रो शरीरमा झुण्डिएको चिचिण्डो नाकको कति धेरै उत्तरदायित्त्व ? उत्तरदायित्त्व भएपछि महत्त्व त स्वत: बढ्ने नै भयो ।
उमेर बढ्दै गयो, फर्सी छिप्पिँदै गयो । एकदिन अचानक गल्लीदेखि चोकसम्म नाकको बाक्लै चर्चा शुरु भयो । टिभी, रेडियो, पत्रपत्रिकामा पनि नाककै चर्चा ! अझ सडककै ठप्प पारेर नाककै भाषण दिइरहेकाहरु समेत भेट्टिएपछि मैले यो नाकको चर्चा पछाडिको राज के रहेछ भनेर पत्ता लगाउन आफ्ना लिखुरे खुट्टा काँधमा राखेर दौडिन थालेँ । तर धेरै सङ्घर्षपछि पनि पत्ता लगाउन नसकेर हैरान भएँ । देशमा त नाककै आधारमा नाकतन्त्र समेत मागिसकिएको रहेछन् । यति कुरा थाहा पाउँदा अघिसम्म भार भएको मेरो नाक फुलेर सनई जत्रो भयो । मेरो नाकको पनि ‘पहिचान’ रहेछ भन्ने कुराले ढुक्क बनायो ।
नाकको बारेमा यति धेरै कुरा अध्ययन गरिसकेपछि अब नाकको बारेमै केही लेख्नु पर्यो भनेर कम्मर कसेको त अझै पनि कति बुझेको रहिनछु बाबै ! अग्लो भिरालो नाक मुन्तिरबाट राँन, होइसिन्छ, भनेसी आदि निक्लँदा रहेछन् । त्यही नाकको ठाउँमा थेप्चो आएर बस्यो भने त्यसको मुन्तिरबाट चाहिँ छुङ्ना, खायुङ्, गयुङ आदि निक्लँदो रहेछ । त्यही नाककै कारण कसैको गालामा रौँ नउम्रिएको हो कि भन्ने मेरो वैज्ञानिक मनको ठम्याइ छ । अझ नाककै कारण जाँडरक्सी चल्ने नचल्ने भएको त हैन ? देशमा जनता आजित छन् नाककै कारण । नाकाबन्दीमा नाक नआइदिएको भए शायद यति धेरै समस्या आउने थिएन कि ? यस्ता धेरै प्रश्नहरुले मेरो मनमा मनपरी पिङ खेले ।
वास्तवमा, घन्टाउकेमा झुण्डिएको कुभिन्डो नाक होस् चाहे मरञ्च्यासे चेहरा थेगिरहेको मूलाको नाक, नाक त आखिर नाक हो ! सिर्फ नाक हो !! तर पनि यसले सौन्दर्य–मापनदेखि समाजमा द्वन्द्व चर्काउने कामसम्मको भूमिका निर्वाह गरेको हुँदो रहेछ नि, भनेर बुझेपछि भने मान्छे दार्शनिक बन्दो रहेछ : जति धेरै नाकको चर्चा उति धेरै नाकको महत्त्व ! सबैलाई नाकले कल्याण गरुन् !
२७ जनवरी, २०१६, केएसए
✍By Pancha Vismrit
म सानो छँदा छिमेकीले मेरो नाक हेरेर नाक राजा भन्थे रे । ठूलो भएपछि आमाले त्यो कुरा सुनाउनु भयो । र, एकदिन ऐनाअघि उभिएर आफ्नो नाकलाई खुब हेरेँ । मेरो नाक तलतिर अनौठोगरि फुकेको थियो भने माथितिर सुकेको थियो । र, बीचमा नराम्ररी भाँच्चिएको थियो । सिधा हेर्दा मेरै बारीमा फलेको खराने रङ्गको बैगुन जस्तो देखिन्थ्यो मेरो नाक । अझ त्यसको पीँधमा किराले खाएर दुईटा दुलो परेको जस्तो ! वास्तवमै आफ्नो त्यस्तो सुन्दर नाक देखेर दङ्गदास भएँ । हो, वास्तवमा नाक राजा यस्तै नाक भएको मान्छेलाई भन्नु पर्छ, मनमनै नाकको बारेमा धारणा बनाएँ । मेरो परिवारमा मै एक रहेछु– नाक राजा ।
तर त्यो धारणा चाँडै नै उँधोमुन्टो भएर लड्यो– जब गाउँ छोडेर बजार निक्लेँ । त्यहाँ केही फरक प्रकारका नाकहरुको बजार लाग्दो रहेछ । नाकहरुको पनि विभिन्न आकार प्रकार र रङ्ग हुँदा रहेछन् । र, त्यो नाकमा भाषा, धर्म, संस्कृति र माटो टाँस्सिएर बस्दो रहेछ । वास्तवमा गाँठे ! मान्छेको नाक त चुच्चो, थेप्चो, कुभिण्डो जस्तो, घिरौला जस्तो, पकौडा जस्तो, मुला जस्तो, जस्तो पनि हुँदो रहेछ । हुँदाहुँदा संसारमा १४ खाले नाक पो हुन्छन् रे ! गुगल बाले भनेको ।
पहिले पहिले म अपरिचित मान्छेको आँखा पहिले हेर्थेँ, अब पहिले नाक र त्यसपछि मात्र आँखा हेर्ने थालेँ । एकदिन फर्केर मैले आफ्ना साथीहरुको लहरलाई हेरेँ । मेरा साथीहरु सबैको नाक मेरो जस्तो राजा टाइपकै नभएपनि मेरोसित धेरै हदसम्म मिल्दोजुल्दो रहेछ । हामीले एउटा समूह नै बनाएका रहेछौँ । मेरा अर्का साथीहरुको अर्कै समूह थियो । र, तिनका नाक केही फरक प्रकारका थिए । तिनको नाक पहाडको नागबेली जस्तो चुच्चो–चुच्चो परेको थियो । केही भिरालो भएपनि तिनको नाकमा एक प्रकारको आकर्षण थियो । किताबदेखि लिएर टिभी–रेडियोले पनि तिनकै नाकको महिमागान गाउँदो रहेछ । यसले मेरो मनमा इर्ष्या भाव जगाउन पुग्यो । र, मैले आफ्नो समूहका साथीलाई टाटा गरिदिएँ, र मिस्सिएँ उत्तै– आफ्नो नाक केही सप्रिन्छ कि भनेर । फोटोशपले बनाएजस्तो हो र नाक, सपार्ने ? मैले नबुझेको कुरा ! लामो भयो भनेर न काटेर फाल्न मिल्ने, न त छोटो भयो भनेर टाल्न, जोड्न नै मिल्ने नाक ! तर जेहोस् म जुन समूहमा भएपनि मेरो दिमागमा एउटै कुरा खेलेको थियो– नाक ।
गर्लफ्रेण्ड ब्वायफ्रेण्डको मायामा पनि यो ठूलै बाधा भएर आउँछ अरे भन्ने सुनेको हो । हरेक नराम्रो कुराहरु नाकमा ठोकिन आएको त मैले पनि कति देखेको हुँ, सुनेको हुँ । परिवारमा बुबाआमाले पनि चाहेका हुँदारहेछन् कि छोराछोरीले भविष्यमा आफ्नो घर–परिवारको नाक उच्च राखोस् । बैँशमा होस गुमाएर पनि नाकचाहिँ थाम्नू है भन्छन् । नाक काटिन हुन्न भन्छन् । गरिबले अर्काको दाँजोमा पुग्न नाक थाम्नु पर्छ भन्छन् । भनेपछि मीठो, नमीठो गन्ध सुँघ्न होस् चाहे इमान इज्जत थाम्न, नाकको ठूलो भूमिका हुने रहेछ । राजेश हमाल लामो नाक भएकै कारण हिरो र सुनिल थापा थेप्चो नाक भएकै कारण भिलेन भनेर भन्छन् मदन पुरस्कार बिजेता मुकारुङ । पृथ्वी नारायण शाहले किर्तीपुरमा तीन पल्ट युद्ध हारेको रिसमा नेवार समुदायको १७ धार्नी नाक–कान काटेको दाबी गर्छन् इतिहासकारहरु । नाकलाई नजिकबाट बुझेरै त होला पश्चिमतिर ‘रेड नोज डे’ भनेर नाक दिवश मनाइने गरेको । हरे ! यत्रो शरीरमा झुण्डिएको चिचिण्डो नाकको कति धेरै उत्तरदायित्त्व ? उत्तरदायित्त्व भएपछि महत्त्व त स्वत: बढ्ने नै भयो ।
उमेर बढ्दै गयो, फर्सी छिप्पिँदै गयो । एकदिन अचानक गल्लीदेखि चोकसम्म नाकको बाक्लै चर्चा शुरु भयो । टिभी, रेडियो, पत्रपत्रिकामा पनि नाककै चर्चा ! अझ सडककै ठप्प पारेर नाककै भाषण दिइरहेकाहरु समेत भेट्टिएपछि मैले यो नाकको चर्चा पछाडिको राज के रहेछ भनेर पत्ता लगाउन आफ्ना लिखुरे खुट्टा काँधमा राखेर दौडिन थालेँ । तर धेरै सङ्घर्षपछि पनि पत्ता लगाउन नसकेर हैरान भएँ । देशमा त नाककै आधारमा नाकतन्त्र समेत मागिसकिएको रहेछन् । यति कुरा थाहा पाउँदा अघिसम्म भार भएको मेरो नाक फुलेर सनई जत्रो भयो । मेरो नाकको पनि ‘पहिचान’ रहेछ भन्ने कुराले ढुक्क बनायो ।
नाकको बारेमा यति धेरै कुरा अध्ययन गरिसकेपछि अब नाकको बारेमै केही लेख्नु पर्यो भनेर कम्मर कसेको त अझै पनि कति बुझेको रहिनछु बाबै ! अग्लो भिरालो नाक मुन्तिरबाट राँन, होइसिन्छ, भनेसी आदि निक्लँदा रहेछन् । त्यही नाकको ठाउँमा थेप्चो आएर बस्यो भने त्यसको मुन्तिरबाट चाहिँ छुङ्ना, खायुङ्, गयुङ आदि निक्लँदो रहेछ । त्यही नाककै कारण कसैको गालामा रौँ नउम्रिएको हो कि भन्ने मेरो वैज्ञानिक मनको ठम्याइ छ । अझ नाककै कारण जाँडरक्सी चल्ने नचल्ने भएको त हैन ? देशमा जनता आजित छन् नाककै कारण । नाकाबन्दीमा नाक नआइदिएको भए शायद यति धेरै समस्या आउने थिएन कि ? यस्ता धेरै प्रश्नहरुले मेरो मनमा मनपरी पिङ खेले ।
वास्तवमा, घन्टाउकेमा झुण्डिएको कुभिन्डो नाक होस् चाहे मरञ्च्यासे चेहरा थेगिरहेको मूलाको नाक, नाक त आखिर नाक हो ! सिर्फ नाक हो !! तर पनि यसले सौन्दर्य–मापनदेखि समाजमा द्वन्द्व चर्काउने कामसम्मको भूमिका निर्वाह गरेको हुँदो रहेछ नि, भनेर बुझेपछि भने मान्छे दार्शनिक बन्दो रहेछ : जति धेरै नाकको चर्चा उति धेरै नाकको महत्त्व ! सबैलाई नाकले कल्याण गरुन् !
२७ जनवरी, २०१६, केएसए
Comments
Post a Comment